2026 Diether Lambrechts

Fundamental Medical Research

Full Professor Faculty of Medecine KULeuven
Head of The Laboratory of Translational Genetics (VIB-KU Leuven)
Member of LISCO – KU Leuven Instutute for Single Cell omics
Member of LKI – KU Leuven Cancer Institute

Career – Research – Jury report

 

His career

Diether Lambrechts werd geboren in 1976 te Hasselt als oudste uit een gezin van 2 kinderen. Hij groeit op in Diepenbeek vlakbij de campus van de Universiteit Hasselt, waar hij dankzij zijn vader werkzaam aan het toenmalige Dr. Willems Instituut van jongsaf in contact komt met wetenschappelijk onderzoek. Nog voor dat hij aan zijn middelbare studies zal starten weet Diether dat hij later onderzoeker wil worden. Vervolgens studeert Diether Latijn-Wiskunde aan het college van Genk, om dan te starten aan de opleiding Bio-ingenieurswetenschappen aan de KULeuven. In zijn tweede jaar van de Master doet hij eerst een stage van 3 maanden bij Bayer AG in Monnheim, Duitsland en vervolgens gaat hij op Erasmus aan de Universiteit van Göttingen in Duitsland. Uiteindelijk, tijdens zijn laatste jaar doet hij een Master thesis die zich focust op de ziekte van Alzheimer in het laboratorium van Prof. Fred Van Leuven, op Gasthuisberg in Leuven.

Aangetrokken door biomedisch onderzoek op de campus Gasthuisberg, start Diether in 1999 als IWT bursaal met zijn doctoraatsonderzoek aan de KU Leuven, onder het promotorschap van Prof. Peter Carmeliet. Dit was een gedurfde keuze want aan het Center voor Moleculaire en Vasculaire Biologie destijds geleid door Prof. Desiré Collen stond het laboratorium van zijn promoter garant voor internationaal gerenommeerd onderzoek. Diether kreeg er de kans om bij te dragen aan verschillende succesverhalen en hij ervaart er de passie en durf die nodig is om aan toponderzoek te doen. Tijdens die periode ontmoet hij op het labo ook zijn huidige levenspartner. In 2003, behaalt Diether zijn doctoraat. Hij identificeert een genetisch polymorfisme in een groeifactor ‘VEGF’ waarvan men dacht dat hij specifiek was voor bloedvatgroei. Diether toont echter aan dat deze groeifactor ook belangrijk is voor zenuwcellen en dat een tekort van deze groeifactor veroorzaakt door het polymorfisme het risico op spierverlamming verhoogt.

Na zijn doctoraat beslist Diether gesteund door het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) zijn onderzoek verder te zetten als postdoctoraal onderzoeker in hetzelfde laboratorium. Hij wil immers aantonen dat het toedienen van deze groeifactor ook een ziektevertragend effect heeft. Eens hij dit aangetoond heeft beslist Diether om een tweede postdoc te doen aan het Wellcome Trust Center for Human Genetics aan de Universiteit van Oxford. Hij komt er in contact met de nieuwste technieken om genetisch onderzoek naar humane ziektes te doen. In 2008, krijgt Diether een aanbod vanuit Leuven om Junior Group Leader te worden aan het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) en Assistant Professor aan de KULeuven. Hij twijfelt geen seconde en hij richt het Laboratorium voor Translationele Genetica vebonden aan het Department Menselijke Erfelijkheid aan de KULeuven op. Hij focust zich op innovatieve genetische technologiën en daarbijhorende computationele analyses, en probeert om via samenwerkingen met oncologen uit Leuven nieuwe genetische biomerkers te ontwikkelen. Diether’s onderzoekgroep groeit snel uit tot een centrale hub voor translationeel oncologisch onderzoek in België en daarbuiten. Hij slaagt erin talrijke eigen doctoraatstudenten aan te trekken, maar tegelijk wordt zijn laboratorium een populaire bestemming voor clinici die hun opleiding tot medisch oncoloog, oncologisch gynecoloog of pneumo-oncoloog wensen te combineren met doctoraat.

Sinds 2015 is Diether Lambrechts ook directeur van het VIB Center voor Kankerbiologie in Leuven. Om deze leidinggevende functie met glans te kunnen uitvoeren en te combineren met zijn onderzoek deelt hij deze positie met zijn gewaardeerde collega Prof. Jean-Christophe Marine. Samen bouwen ze het center voor kankerbiologie uit tot een van de meest vooraanstaande onderzoekscentra in deze discipline. Binnen het center zijn naast henzelf, verscheidene andere hoogaangeschreven kankeronderzoekers actief, zoals Prof. Sarah-Maria Fendt, Prof. Massimiliano Mazzone en Prof. Colinda Scheele.

Diether Lambrechts is lid van talrijke adviesorganen en commissies, waaronder het Wetenschappelijk Commitiee van de Stichting Tegen Kanker, het ERC Advanced Grant panel, de Koning Boudewijn Stichting, de Belgisch Associatie voor Kankeronderzoek (BACR), etc.

Diether Lambrechts is samenwonend en heeft een gezin van twee kinderen.

 

His Research

 

Diether Lambrechts en zijn team richten zich op belangrijke vraagstukken binnen de oncologie. Ze pakken deze vraagstukken aan door gebruik te maken van de allernieuwste sequencingtechnologieën en computationele methodes, waarbij ze trachten datasets op genoombrede schaal te vertalen naar klinisch toepasbare kennis. Karakteristiek aan het onderzoek van Diether is dat hij zijn onderzoek veelal uitvoert volgens de principes van team science: een gestructureerde en gedeelde aanpak waarin niet alleen data en technologieën worden uitgewisseld, maar waarin ook gezamenlijke besluitvorming, complementaire expertise en transparante communicatie centraal staan. Binnen die visie werkt hij nauw samen met oncologen. Samen definiëren ze een vraagstelling in een klinische niche en wordt er vervolgens een studie op poten gezet waarin bloed en tumorstalen doelgericht verzameld worden. Hierop laat Diether’s labo dan de meest recente technologieën en bio-informatica analyses los. De meeste van Diether’s samenwerkingen gebeuren met oncologen verbonden aan het UZ Leuven, alsook andere Belgische universitaire ziekenhuizen. Diether beschikt ook over een uitgebreid internationaal netwerk bestaande uit clinici en onderzoekers verbonden aan internationaal gerenommeerde ziekenhuizen, zoals het Nederlands Kanker Instituut, het Institute Curie, Vall d’Hebron, enzovoort.

Gaandeweg heeft het lab van Diether Lambrechts een bijzondere interesse ontwikkeld om genomische littekens in het DNA van tumoren te bestuderen. In 2012 was zijn labo een van de eersten die whole-genome sequencing op tumoren uitvoerde en een computationele pijplijn bouwde om deze grootschalige data te verwerken. Bij toepassing van deze technologie op whole genomes van microsatelliet-instabiele tumoren ontrafelde hij een mutatie-gedreven litteken bestaande uit recurrente mutaties. Deze mutaties werden gepatenteerd en exclusief in licentie gegeven aan Biocartis (Mechelen, België). Na een intensieve samenwerking met Biocartis werd in 2018 een 7-marker assay, volledig compatibel met het Idylla-platform, gelanceerd om microsatellietinstabiliteit (MSI) op te sporen. Idylla™ MSI is tegenwoordig de enige MSI-test die IVDR goedkeuring heeft in Europa. In de VS verkreeg Idylla™ MSI FDA goedkeuring in 2023, en sinds september 2025 kan deze ook worden gebruikt als companion diagnostiek voor checkpointimmunotherapie bij gemetastaseerd colorectaal carcinoom (CRC). Dit resultaat is opmerkelijk, aangezien minder dan 50 moleculair-genetische testen tot nu toe deze status hebben verkregen.

Een ander belangrijk voorbeeld van Diether’s impact is zijn werk over homologe recombinatie deficiëntie (HRD). In 2022 leidde Diether in samenwerking met het laboratorium Gynecologische Oncologie (KULeuven) een Europees initiatief om een nieuwe diagnostische test te ontwikkelen die HRD identificeert in 50% van de gevorderde eierstokkankers. Wanneer tumoren met een positieve HRD status behandeld worden met PARP-remmers verlengt dit de overleving bij eierstokkankerpatiënten aanzienlijk. De standaard HRD-test is duur en heeft een hoog foutpercentage en moet centraal worden uitgevoerd, waarvoor weefsel naar de VS moet worden verzonden. Daarentegen is de alternatieve academische test ontwikkeld door Diether minstens vijf keer betaalbaarder, toont vergelijkbare effectiviteit en een aanzienlijk lager foutpercentage. Aanvankelijk weigerde het Belgische nationale gezondheidsinstituut PARP-remmers terug te betalen omdat Myriad’s test te duur was. In 2024 werd de test echter geaccrediteerd door de Belgische autoriteiten voor routinediagnostiek, wat leidde tot terugbetalingsgoedkeuring in België. Tegenwoordig sturen de meeste Belgische ziekenhuizen hun monsters naar het UZLeuven, waar Diether’s lab – vanwege de complexiteit van de test – verantwoordelijk is voor de computationele analyse en HRD-bepaling van de monsters.

Meer recentelijk ontwikkelde Diether’s lab een bijzondere interesse in de tumorimmunologie, met name in het ontleden van de tumormicro-omgeving (TME) met behulp van single-cell technologieën. Het lab was een van de eersten die longtumoren karakteriseerde en stromale cellen in tumor versus normaal weefsel vergeleek bij verschillende kankers. Vervolgens probeerde het lab veranderingen in de TME tijdens checkpoint immunotherapie in kaart te brengen. Door single-cell profilering uit te voeren op tumoren die sequentieel werden bemonsterd in het kader van klinische studies, konden ze tumor-reactieve T-cellen identificeren verantwoordelijk voor de vroege respons op immunotherapie en ook immuuncelpopulaties identificeren die deze reactiviteit afremmen. De single-cell datasets zijn uitgegroeid tot belangrijke referenties in kankeronderzoek wereldwijd. De data zijn immens populair, met >25.000 unieke downloads uit meer dan 1.500 verschillende onderzoeksinstituten wereldwijd in een periode van slechts 5 jaar. Dit illustreert de enorme internationale impact van de data en het onderzoek van Diether’s lab.

Dankzij zijn single-cell werk was het mogelijk om een grote set data van T-cel receptor (TCR)-sequenties te karakteriseren afkomstig van tumor-reactieve T-cellen. Het laboratorium is nu in staat om via TCR-sequencing te identificeren welke T-cellen tijdens checkpoint immunotherapie vanuit nabijgelegen tumor-drainerende lymfeklieren naar tumoren worden gerekruteerd. Tegelijkertijd heeft het lab een uniek antigeen-screeningplatform ontwikkeld waarmee ze snel de antigenen van deze TCR’s kunnen identificeren en het tumor antigen landschap in kaart kunnen brengen. Dit laatste biedt groot potentieel voor de behandeling van kankerpatiënten, met name voor de ontwikkeling van gepersonaliseerde antikankervaccins. In samenwerking met de Universitaire Ziekenhuizen van Leuven en Gent voert Diether nu een klinische studie uit waarin, op basis van TCR-sequencing en tumor antigen screening, een mRNA-gebaseerd vaccin dat codeert voor de antigenen herkend door tumor-reactieve TCR’s, wordt toegediend aan patiënten met gevorderde leverkanker.

Jury report (April 24, 2026)

The 2026 Francqui-Collen Prize in Medical Sciences is awarded to Prof. Diether Lambrechts, for his groundbreaking research demonstrating that a lack of oxygen to cancers caused by poor blood supply alters the way cancers behave by modifying the genetic code.  In addition, he has developed tests that help doctors decide which patients are likely to respond to specific cancer drugs.  His work has had an actual impact on cancer outcomes for patients.

Diether Lambrechts obtained his PhD from the KU Leuven in 2003, supervised by his promotor Prof. P. Carmeliet. After a post-doctoral period at KU Leuven he joined the Wellcome Trust Center at the University of Oxford, UK for one year. He was appointed Assistant Professor at KU Leuven in 2009, promoted to Associate Professor in 2012 and Professor at the same Institute in 2015.

He has received multiple awards and honors for his work including:

• Prize Karel-Lodewijk Verleysen for Human Medicine 2003.
• Galenus Prize for pharmacology and fundamental research 2004.
• Prize “Rimaux-Bartier” 2006 to support research for treating incurable diseases, FWO, Belgium.
• AstraZeneca Award for Translational Research 2012.
• ERC Consolidator Grant awarded in 2014 for the project entitled ‘Cellular Hypoxia Alters DNA Methylation through Loss of Epigenome OxidatioN’ (CHAMELEON).
• Belgian Cancer Research Award 2017 awarded by the Stichting Tegen Kanker for the project entitled ‘A Nanopore Long-read Sequencing-based Approach to more Accurately Detect Predictive Biomarkers for Cancer Immunotherapy’.
• Agilent Thought Leadership Award 2018 (321k USD) to support a project entitled ‘Discovering Biomarkers of Response to Cancer Immunotherapy: One Cell at a Time’.
• Awarded by Clarivate as a most-highly cited scientist 2018.
• ERC Proof Of Concept Grant awarded in 2020 for the project entitled ‘Circulating tumor DNA as an epigenetic biomarker for tumor behavior’ (INITIATOR).
• ERC Advanced Grant awarded in 2022 for the project entitled ‘EXPANDing Immune Cells and their Tumor antigens during checkpoint immunotherapy’ (EXPAND IT).
• 2023-2025, Kuang-piu Chair Professor, Zhejiang University, China
• Belgian Translational & Clinical Cancer Research Award 2025 awarded by the Stichting Tegen Kanker for the project entitled ‘Development and clinical validation of a personalized mRNA-based cancer vaccine for patients with hepatocellular carcinoma’

Diether Lambrechts has been extremely productive and successful in all stages of his academic career, having published a total of 561 PubMed-listed publications. His work is characterized by both basic mechanistic insights into oncogenesis and translational applications in the clinic.

A discovery that stands out is his 2016 publication showing that hypoxia increases tumor DNA hypermethylation through reduced activity of the TET enzyme. This was a major discovery, as it showed how the Tumor MicroEnvironment (TME) can shape the epigenetic landscape of the tumor. Equally impressive is his work on developing diagnostics for microsatellite instable (MSI-H) tumors. A test he developed is now FDA approved and commercialized as a test for eligibility for immunotherapy. His laboratory also developed a diagnostic test for Homologous Recombination Deficiency (HRD) in cancer. This is clinically relevant, as HRD tumors are known to respond well to a group of drugs known as PARP inhibitors. Third, he has been at the forefront of single cell sequencing of the TME, in which work he demonstrated that the TME changes under immunotherapy selection.

For these reasons, the jury has selected Diether Lambrechts for the 2026 Francqui-Collen award in Medical Sciences.

 

Members of the international jury 

 

Professor René BERNARDS (Chairman)

Emeritus Professor of molecular carcinogenesis at Utrecht University

Senior staff scientist at division of molecular carcinogenesis at the Netherlands Cancer Institute.

          

and

Professor Leila Akkari

Professor of cancer-immune interaction at Leiden University

Group Leader at the Netherlands Cancer Institute, Oncode Investigator

Expert in Immuno-oncology, murine models of cancer, tumor microenvironment.

Winner of the 2025 Ammodo Award.

Professor David Andersson

Professor of Neuroscience

Wolfson SPaRC, Institute of Psychiatry, Psychology and Neuroscience

King’s College London

Professor Boudewijn Burgering

Professor at University Medical Center Utrecht

Department Molecular Cancer Research Center for Molecular Medicine

Professor Crisanto Guttierez

Professor at Spanish National Research Council
Centro de Biología Molecular Severo Ochoa

Expert in Genome Dynamics and Function

Professor Guido Kroemer

Professor of the Faculty of Medicine at Paris Descartes University.

Director of the INSERM and the Metabolomics and cell biology platforms of Gustave Roussy

Professor Axel Loewe

Head of Computational Cardiac Modeling

Institute of Biomedical Engineering

Karlsruhe Institute of Technology

Professor Phil Quirke

Professor of Pathology at University of Leeds

Leader of the Leeds Institute of Medical Research Division of Pathology and Data Analytics and the Pathology Colorectal Cancer Group

Academic Training Programme Director for West Yorkshire

Honorary Consultant Pathologist at the Leeds Teaching Hospitals NHS Trust

Professor Neeltje Steeghs

Professor of medical oncology at University Medical Center Utrecht

Medical oncologist and clinical pharmacologist at Netherlands Cancer Institute – Antoni van Leeuwenhoek

Expert in Early Clinical Drug Development in Oncology

Professor Laura van’t Veer

Professor of Laboratory Medicine

Leader of the UCSF Helen Diller Family Comprehensive Cancer Center Breast Oncology Program

Group leader molecular pathology for the Department of Pathology and Division of Experimental Therapy of The Netherlands Cancer Institute.

Leader of the Breast Oncology Program

Associate Director Applied Genomics at the HDFCCC

Professor Lynda Wyld

Professor of Surgical Oncology at University of Sheffield
School of medicine and Population Health

President-Elect of the Association of Breast Surgeons

President of the European Breast Examination Board

 

Herman Van Rompuy’s address

(June 2, 2026 – Palace of the Academies – Brussels)

 

We komen elk jaar samen op dit feest van de wetenschap. De jongste jaren is het telkens in een andere context op wereldvlak. Elke dag worden wij wakker met de vraag welk nieuw onweer vandaag op ons afkomt. Daarom is het zo belangrijk dat we hier samen zijn, bovendien in de zeer gewaardeerde aanwezigheid van Z.M. De Koning, om hulde te brengen aan twee onderzoekers die de mensheid en de mensen vooruit willen helpen, die de gezondheid en het welzijn van velen voor ogen hebben, die hun kennis ten dienste stellen van het goede. Hoe mooi klinkt dat eenvoudig woord van goedheid in een wereld die te vaak het boze laat zien.  De Francqui Stichting staat nu bijna honderd jaar ten dienste van dat doel. Meer dan ooit willen wij die taak verderzetten.

Zoals u weet is het een internationale jury die de Francqui-Collen prijswinnaars voorstelt aan de Stichting. Ze zijn de waarborg voor onafhankelijkheid en deskundigheid.

Dit jaar zijn de laureaten Prof. Diether Lambrechts (KUL) en Prof. Patrice Cani (UCL) voor resp, de medische en de biologische wetenschappen. Beiden legden een bijzonder parcours af: de eerste studeerde voor bio-ingenieur, de tweede behaalde eerst het diploma in de diëtetiek. Beiden koppelden hun onderzoeksresultaten aan praktische toepassingen en aan het oprichten van eigen start-ups. Hierbij volgen zij het voorbeeld van Prof. Désiré Collen, naar wie deze prijs ook genoemd is.

C’est précisément ce dont nous avons tant besoin en Europe : cette alliance entre inventivité et innovation, la concrétisation de la recherche dans la réalité économique et sociale.

Voor zowel darm- als eierstokkanker ontdekten Prof. Lambrechts en zijn team twee specifieke biomerkers, meetbare indicatoren die iets vertellen over het onderliggend ziekteproces in de kanker. Aan de hand van deze indicatoren kunnen artsen een heel duidelijk ‘ja’ of ‘nee’ antwoord krijgen op de vraag of de patiënt baat heeft bij een specifieke behandeling, zoals immunotherapie.Dank zij prof. Lambrechts zijn we voor specifieke analyses inzake kanker niet meer afhankelijk van andere globale actoren en kan men vandaag hiervoor in België blijven, wat dus een pak goedkoper en toegankelijker is. Prof. Lambrechts zegt terecht:  “Er zijn in de wetenschap miljoenen biomerkers beschreven, maar er zijn heel weinig onderzoekers die erin slagen om mede hierdoor effectief een verandering te brengen voor iemand die vandaag of morgen de diagnose kanker krijgt. Dat is waar wij het voor doen”.  Het is meer dan een ontdekking. Het is een weldaad.

Le professeur Patrice Cani n’en est pas moins passionné et ambitieux, mais il commence modestement en déclarant : « À l’époque, je ne me suis vraiment pas réveillé en me disant : « Aujourd’hui, je vais travailler sur cette bactérie en particulier. » » C’est ce que l’on appelle la sérendipité, un phénomène bien connu dans le monde scientifique, mais aussi dans la littérature et la poésie. On trouve ce que l’on ne cherchait pas. Mais celui qui cherche avec acharnement rencontre plus vite le hasard. Le professeur Cani a constaté un lien entre l’absence de cette bactérie et des maladies telles que le diabète et l’obésité. L’administration de cette bactérie à ces patients a renforcé à la fois la fonction de barrière de l’intestin et le système immunitaire. Le professeur Cani ajoute : « C’est pourquoi nous avons créé en 2016 une spin-off universitaire, car nous voulions toucher un public aussi large que possible. Ainsi, cette découverte est effectivement passée du laboratoire à l’homme, et la bactérie est désormais disponible dans le commerce à l’échelle mondiale. » Notre lauréat fait partie du top 1 % des scientifiques les plus cités au monde. Vous voyez où la sérendipité peut mener !

En lisant tout cela dans le rapport du jury et ailleurs, je me suis dit qu’ils avaient tous deux leur place dans l’illustre galerie des lauréats du prix Francqui-Collen. Je me souviens de la célèbre phrase prononcée il y a plusieurs siècles, lorsqu’un grand écrivain français ne fut pas admis à l’Académie. « Rien ne manquait à sa gloire ; il manquait à la nôtre. » Cette phrase aurait pu s’appliquer à notre Fondation : si vous n’aviez pas été lauréats, vous nous auriez manqué.

Une autre présence qui nous manque au sein de la Fondation est celle du comte Étienne Davignon, avec ses solutions brillantes même pour des petits problèmes, sa sagesse, sa gentillesse et sa loyauté. Il était toujours membre de notre comité financier à ma demande expresse, après avoir siégé au Conseil d’administration de la Fondation pendant des décennies.

In de vaak onmenselijke wereld die ons omringt worden wij nog gevoeliger voor menselijkheid. De strijd tegen ziektes is een uitdrukking hiervan. Het is een zaak van goede wil maar ook van competentie en excellentie, van organisatie en moed. Onze laureaten verdienen nog vele navolgers in het Noorden en in het Zuiden van het land.

Wij hebben in Europa een uniek model tot stand gebracht van voorspoed voor allen, niet alleen voor de happy few of voor oligarchen. Europa wil geen terrritorium veroveren of vernietigen. We trokken de harde lessen uit ervaringen uit ons eigen verleden. Geen model of geen instelling is echter eeuwig. Ze moeten elke dag en met elke generatie de test van de geschiedenis doorstaan. Dat is het werk van ons allen. Zeker degenen die talent hebben en verantwoordelijkheid dragen, moeten zich daar ten volle van bewust zijn. Daarom zijn ook onze twee laureaten rolmodellen voor hun studenten en voor velen buiten hun auditoria. Terecht zullen zij zeggen dat dit ook een beloning is voor de mensen van hun team. En dat is ook zo.

Nous vivons dans un monde où l’espoir est plus que jamais nécessaire. Nous espérons tous plus d’espoir. La perspective que la science puisse soulager ou changer le sort des patients est un tel signe d’espoir. Elle donne également tout son sens au travail du Prix Francqui-Collen.

L’espoir et le sens ne naissent que de l’engagement envers les autres.

En ces temps troublés que nous traversons, nous devons rester fidèles à l’amour de la vérité. La vérité est en danger. La manipulation et la tromperie gagnent du terrain. Parallèlement, nous devons continuer à chérir l’amour pour nos frères et soeurs humains.

Si nous restons attachés à ces deux valeurs, nous resterons sur la bonne voie.